Akne, 25yaş üzeri yetişkinlerde özellikle bayanlar arasında artan bir insidansa sahip olsa da temelde gençleri etkileyen yaygın bir durumdur. Sivilce (akne), cildimizde bulunan yağ bezlerinin bir hastalığıdır.
Yağ bezleri, en fazla sayıda yüz, sırt, göğüs ve omuzlarda bulunmaktadır. Bu bölgedeki yağ bezleri diğer vücut bölgelerine güre daha gelişmiş ve aktiftir. Bu nedenle, sivilce (akne) hastalığı en çok yüz ve sın bölgesinde görülmektedir. •Hipersebore ( artmış sebum salgısı) •Inrundubuler kerarinizasyon (gözenek tıkanıklığı) •Inflamatuvar reaksiyon
YAÄž BEZLERÄ° VE HÄ°PERSEBORE (SEBUM SALGISINDA ARTMA)
El ayaları, ayak tabanları ve mukozalar (ağız, dudaklar vs…) dışında vücudumuzda kılların bulunduÄŸu her yerde yaÄŸ bezleri de bulunur. YaÄŸ bezlerini cilt altı yaÄŸ dokusuyla karıştırmamak gerekir. Kıl kökü ve yaÄŸ bezlerinin oluÅŸturduÄŸu bu yapıya Kıl kökü-YaÄŸ bezi Birirmi (Pilocebaccus Unit) denir. Kılın içinde bulunduÄŸu kanala yaÄŸ bezleri de salgı yapar. YaÄŸ bezlerinin oluÅŸturduÄŸu yaÄŸdan zengin (sadece yaÄŸdan ibaret deÄŸildir) salgıya yüzeyinden siyah nokta halinde görülür. Bu oluÅŸuma komedon adı verilir. OluÅŸan kistik yapının enfekte olması sonucu akne vulgaris (sivilce) meydana gelir. Propionibacterium-acnes kıl kökü-yaÄŸ bezi birimindeki mikroorganizmaların çoÄŸunu oluÅŸturur ve normal koÅŸullarda patngen deÄŸildir. Ancak enfekte aknenin oluÅŸumunda tel alan en önemli mikroorganizmadır. Akne vulgaris temel olarak nonenfama tuvar özellikte olan komedon veya papül, füstül, nodul ve kist gibi enflamatuvar lezyonların oluÅŸumu ile seyreden bir deri hastalığıdır.
Sebum salgısı yaşlanmayla birlikte her 10 yılda yaklaşık %15 azalır. Böylece 50-60 yaşlarından sonra deride kuruluk ve hassasiyet meydana gelir. İleri yaş kaşıntılarının önemli bir bölümü deri kuruluğuna bağlıdır.
İNFUNDİBULER KERATİNİZASYON (GÖZENEK TIKANIKLIĞI)
Aknenin oluşum mekanizmasındaki en önemli unsur kıl folikülünün blokajıdır (gözenek tıkanması). Akne olgularında, infundibular kanal (kıl kökü kanalı) düzeyinde mitotik aktivite (hücre bölünmesi ve çoğalması) ve hücre kinetiğinde bir artış oluşturur. Bu hiperkeratinizasyon kornea bir tıkaca yol açar. Bu tıkaç kanalı bloke ederek sebumun normal akımını engeller. Küçük siyah (açık) ve beyaz (kapalı) komedonlar oluşur. Androjonler komedon oluşumunda önemli bir rol oynarlar. Komedon, aknenin ilk basamağını oluşturur. Bundan dolayı akne tedavisinde etkili keratolitik bir tedavi gereklidir.
Ä°NFLAMATUAR DÃœZENSÄ°ZLÄ°KLER
Bloke edilmiş bir sebum bezi anaerobik bir bakteri olan propionibakterium aknesin gelişimi için elverişli bir ortam oluştutur. Propionibacterium-acnes kıl kökü-yağ bezi birimindeki mikroorganizmaların çoğunluğunu oluşturur ve normal koşullarda patogen değildir. Ancak sebum drenajı bozulunca enfekte aknenin oluşumunda rol alan en önemli mikroorganizmadır. Bu mikroorganizma Hiyaluronidaz, Proteaz, Lipaz gibi enzimleri ve chemotaktik faktörleri salgılar. Lipazların aktivasyonu sebumdaki trigliseriti parçalar ve serbest yağ asitlerinin oluşumuna ve birikimine neden olur. Bu bileşikler intandır ve kıl ağzında daralmayı artırır. Kısaca P.Aknes ciltte inflamatuvar lezyonların oluşumundan sorumludur. P.aknes bakterisi vücutta ciddi bir iltihaba yol açar. Klinik olarak önemli iltihabi döküntülerin (püstül vb) oluşumları arttırır.
AKNE SAÄžALTIMI
Akne kozmetik ürünlerle sağaltılamaz. Sağaltımın tıbbi yöntemlerle ve hekim tarafından yapılması gerekir. Bazı durumlarda akne bir başka hastalığın belirtisi ve bulgularından birisi olabilir. Orta ve ağır aknesi olan kadın hastalarda, hirsutism (aşırı kıllanma), adet düzensizliği gibi androjenik hormon bozukluklarının olup olmadığı hekim tarafından araştırılmalıdır. Akne sağaltımında temel amaç oluşumuna neden olan fizyopatolojik etkenlerin saptanması ve giderilme-sidir.Bu bağlamda akne sağaltımında üç temel amaç vardır.
1- Hipersebore nin (Sebum salgısında artışın) sağaltımı, Antiandrojenik ajanlar kullanılır fakat patofizyolojik açıdan incelendiğinde ne yazık ki bununla çok az klinik etkilerinin olduğu görülür.
2- Ä°nhundibuler kerarinizasyon (Gözenek tıkanıklığı) saÄŸaltımı, Folikül (kıl kökü-yaÄŸ bezi birimi)’nin tıkanmasını önlemek ve tıkalı gözeneklerin açılması için Benzoil Peroksit, Salisilik asit ve Retinoik asit gibi maddeler kullanılır.
Benzoil Peroksit; Akne saÄŸaltımında en etkili maddelerden birisidir. Keratolitik ve komedolitik özellik göstermesi nedeni ile yaÄŸ bezi-kıl kökü biriminin giriÅŸinin kapanmasını önler, oluÅŸan tıkacı (komedon) dağıtır ve foliküler kanalın iç yüzünü kaplayan hücrelerin yenilenmesini arttırır. Ayrıca serbest oksijen vermesi nedeniyle bakteriostatik (çoÄŸalmayı önleyici) ve bakterisit (bakteri öldürücü) etki göstererek Propioni Bakterium Aknes popülasyonunu baskılar. Salisilik asit; akne tedavisi için kullanılan ilk keratolitiklerdendir. LHA (Lipohidroksiasit), salisilik asitten daha lipofilik bir salisilik asit türevidir. Daha iyi tolerc edilir, tıkaca daha iyi penetre olarak derinlemesine bir keratolitik aktivite saÄŸlar. Komedonlar üzerinde iritasyona neden olmaksızın yüksek aktivite gösterirler. Retinoitler; Ä°lk retinoitler, retinol (vitamin A) ve aktif metabolitleri olan tretinoin ve isotretionin’dir. Daha sonra arorinoid’ler olarak adlandırılan poliaromatik retinoidler (adapalene ve tazaroten) sentezlenmiÅŸtir. Yapılan çalışmalarda adapalene’in trerioninden daha az yan etkiye sahip olduÄŸunu ve kıl kökü-yaÄŸ bezi birimine özel olarak ilgi duyduÄŸunu ve akne saÄŸaltımında daha etkili olduÄŸunu göstermiÅŸtir. Tretinoin (trans retinoik asid) diÄŸer adıyla retinoik asid, ilk sentetik retinoitdir. Sadece
topikal (lokal) kullanılır. Kıl folikülü içerisindeki epitel hücrelerinin çağalmasını düzenler ve foliküler keratinizasyonu normalleştirir.
SÄ°VÄ°LCE (AKNE) Ä°ZLERÄ°NÄ°N SAÄžALTIMI
Sivilce izlerinin sağaltımı hem zor hem de uzun sürecek bir işlemdir. Bu nedenle sağaltımı yarıda bırakmayıp sabırlı olmayı gerektirir. Sivilceyi tedavi ederek izlerin oluşmasını önlemek daha kolay ve ucuzdur. Ama her şeye rağmen oluşmuş sivilce izlerinin sağaltımında, izlerin tipi ve derinliğine göre değişik sağaltım yöntemleri uygulanır. Her yöntemin kendine göre üstünlükleri ve zayıf tarafları vardır. Bazen tek bir yöntemin yerine birkaç yöntemin bir arada kullanılması sonuçların daha iyi olmasını sağlar. Uygulanacak yöntemin seçilmesinde doktorun önerileri doğrultusunda hasta ile birlikte karar verilmelidir.
SİVİLCE İZLERİNİN GİDERİLMESİNDE KULİANILAN YÖNTEMLER
1- Topikal Trerionin ( %0.05-I) uygulaması
2- Kimyasal peeling
3- Dermabrazyon-mikodermabrazyon
4- Lazer uygulamaları
5- Cildi soyarak yenileyen ( ablatif) lazerler,
6- Cildi soymadan yenileyen (nonablatif) lazerlar İPL uygulamaları,
7- Mikroncedling (drrmal terapi, dremaroller) uygulamaları,
8- Dolgu yöntemi, Hyaluronikasid uygumaları ve mezoterpi PRP (platosit rich plazma) kök hücre uygulamaları,
KÄ°MYASAL PEELÄ°NG
Hafif orta kimyasal peeling akne skarları (izleri) ve akne sonrası gelişen hiper pigmentsavonun (cilt renginde koyulaşma) te-davisinde faydalıdır. Bu tedavi ancak akne kontrol altına alındıktan sonra kullanılabilir. Peeling için kullanılan maddeler alfa hidroksi asitler (glikolik asit), salisilik asit ve triklorasetik asitir (TCA) Salisilik asit yağda çözünür ve yağ dolu foliküllere, suda çözünebilen glikolik asite göre daha iyi penetre olur. 1,4 Kullanımı sırasında güneş ışınlarına duyarlılık artar, beraberinde etkin bir güneş ışınlarından koruyucu ürünler kullanılması zorunludur.
DERMABRAZYON-MÄ°KRODERMABRAZYON
Mikrodermabrazyon yüksek basınçla alüminyum oksit mikro-kristallerinin cilde püskürtülerek cildin yüzeysel tabakalarının aşındırılması prensibine dayanan bir yöntemdir. Bu işlemde cilt yüzeyine temas eden alüminyum mikro-kristalleri cildin üst tabakasına yumuşak bir soyma işlemi yaparken, ölü hücreler ve deri artıkları cihazın vakum sistemi tarafından emilmektedir. Alüminyum mikro-kristalleri yüksüz ve biyolojik dokularla reaksiyona girmeyen bir yapıda oldukları için ciltte hiçbir zarara neden olmadan deri yüzeyinden istenmeyen tabakanın uzaklaştırılmasını sağlar. Mikrodermabrazyon, cildin yenilenmesi için gerekli mekanizmaları uyararak, hücre bazında yenilenme ve kollajen üretiminde artışa neden ol ur. Akne skarı ve izlerinin gi-derilmesi amaçlı kullanımının yanı sıra sorunsuz ciltlerde ince kırışıklıklara yaşlanmayı önleyici olarak kullanılır.
SÄ°VÄ°LCE Ä°ZLERÄ°NÄ°N SAGALTIMANDA LAZER UYGULAMALARI
A- ABLATÄ°VE LAZER UYGULAMALARI;
Son yıllarda cilt yenileme ve cilt canlandırma amacıyla geliÅŸtirilen deÄŸiÅŸik lazer sistemleri kullanım alanına girmiÅŸtir. Bu amaçla geliÅŸtirilen ilk lazer sistemleri “Ablatit Cilt Yenileme” lazerleridir. Ablatif cilt yenileme lazerlerinin klasik örnekleri olan Karbondioksit (C02) ve Erbium:YAÄž lazer sistemleri 1980′ler ve 1990′ların baÅŸlarında kullanıma girmiÅŸlerdir. Ablatif lazerlerin etki mekanizmaları’, sıvı içeren dokuların hedeflenmesi ve dokudaki suyun buharlaÅŸtırılması yoluyla vasküler koagülasyon ve epidermisin destrüksüyonuna (buharlaÅŸtırılarak soyulmasına) neden olacak termal hasarın oluÅŸturulmasıdır. Kırışıklıklar, fotoyaÅŸlanma, akne skarları, cerrahi ve travma sonrası oluÅŸmuÅŸ skarlar ve pigmentasyon düzensizliklerinde lekelerde) oldukça dramatik güzel sonuçlar elde edilir. Fakat uzun yara iyileÅŸme dönemleri ve eritem (kızarıklık), postenflamatuar dispigmentasyonlar deri renginde koyulaÅŸma yada açılma ÅŸeklinde deÄŸiÅŸiklikler) ve skar riskleri bu lazerlerin kullanım alanını sınırlandırmıştır. Tüm bu sınırlamalar daha güvenli olan Nonablatif lazerlerin geliÅŸmesine yol açmıştır.
B-NONABLATÄ°VE-MÄ°KROABLATÄ°VE LAZER UYGULAMALARI;
Nonablative deri yenilemesi oldukça yeni bir yöntem olup, göz ile görünür bir epidermal hasar oluşturmadan derinin yeniden yapılanmasını hedeflemektedir. Nonablatif lazer tedavisinin en önemli avantajı tedavi sonrası iş-güç kaybının oldukça sınırlı ve kısa olmasıdır. Bu özellik güvenli ve minimal invazif bir işlem arayan insanlar için bu tekniği ideal hale getirmektedir.
FRAKSIYONEL LAZER UYGULAMALARI
2005 yılında Dr. Anderson tarafından Fraksiyonel lazer teknolo-jisinin dünyaya tanıtılmasıyla yeni bir dönem başladı. Cildi soymadan, ciltte lazer ışınlarıyla mikro kanallar açılarak da, cildin alt katmanlarına inilebileceğini ve böylece ciltte kırışıklıkların, gözeneklerin, lekelerin, akne izlerinin giderilebileceğini ve kollajen sentezinin uyarılarak cilt sıkı laşmasının sağlanacağını ispatladı, iyileşme süresinin kısalığı ve yan etkilerin çok az bu sistemi bir anda çok tercih edilen ve aranan bir sistem haline getirmiştir. Fraksiyonel lazer teknolojisi ile çok ince bir lazer ışığı kullanılarak cilt üzerinde, lazer ışığının minik sütunlar halinde deride ısı hasarı yaratması ile, birbiri ardına binlerce iğne deliği gibi delikler açılır. Cildin sadece belli bir kısmı lazer ışınlarına hedef olarak etkilenir, Bu sütun halindeki ısı hasar alanlarına, mikrotermal tedavi bölgeleri (MTB) denir. Fraksiyonel teknolojilerde MTB alanlarının etrafındaki deri alanı sağlam kalır. Deliklerin aralarında etkilenmeyip sağlam kalan bu dokular iyileşme sürecinin çok hızlı olmasını sağlamaktadır. İyileşme süreci sırasında yeniden yoğun kolajen oluşumu (diklenmekti, bu da cildin gerginleşmesini ve elastikiyetinin artmasını sağlamaktadır. Bunun sonucunda akne izlerinin belirginliği azalmakta, kırışıklıklar giderilmekte, gözenekler sıkışmakta, cilt daha canlı ve genç bir görünüm kazanmaktadır. Son yıllarda ablatif lazer uygulamalarında fraksiyonel lazerler birinci tercih durumundadır. Ablatif fraksiyonel lazerler içinde ise iki tip lazer vardır. Bunlar Erbiyum yağlaser ve Karbondioksit fraksiyonel lazerlerdir.. C02 lazerler 10.600 Nm, Er Yag lazerler ise 2.940 Nm dalga boyunda gözle görülmeyen ışık üretirler. Her ikisi de dokularda su molekülleri tarafından emilerek ısıya dönüşür. Ablatif lazerler dokudaki suya tutunarak uygulandıkları dokuyu buharlaştırırlar. Derideki etkilenme derinliği kontrol edilebilir. Erbiyum yağ lazerler suya karbondioksit lazerden daha fazla tutunduklarından uygulanan alanda fazla derine inemez ve yüzeysel kalırlar. Kar-bondioksit lazerler ise suya daha az tutunur ve daha derine inerler. Derine inmesi özellikle sivilce izi, yara izi ve ameliyat izlerinde, cilt kırışıklıklarında, göz kapağı kırışıklıklarında önemli avantaj sağlar.
Sivilce izleri:
Tıp dilinde scar adı veriler sivilce izleri kozmetik açıdan rahatsız edici bir durumdur. Scar dokusu kötü yara iyileşmesi sonucunda oluşur ve bu nedenle normal dokudan farklıdır. Cildin bütünlüğünü ve görünümünü bozar. Ciltte kontrollü etkiye sahip fraksiyonel lazer sistemleri ile etkilenen dokunun etrafındaki sağlam kalan dokulardan hızlı bir onarım ve yenileme süreci başlatılır. Oluşan yeni doku genç ve sağlıklıdır. Böylece sivilce izleri her uygulamada azaltılarak yok edilir. Uygulama aralıkları yaklaşık bir aydır ve olguların durumuna göre 2-6 uygulama yapılması gerekebilir.
Ä°PL UYGULAMALARI:
İPL tedavisi ile aknenin ve buna bağlı kızarıklığın giderilmesi yanında kolajen üretiminin uyarılarak ciltteki izlerin solması, çöküklüklerin ve kabarıklıkların kaybolması sağlanır. İPL (intenze puls light / yoğun atimli isik 400-1200nm arasındaki ışığı kullanarak yüksek atislar yapabilen cihazlardir. Aknenin oluşumunu sağlayan bakteriler 400-980nm dalga boyuna da ışığa duyarlıdır. Ayrıca bu dalga boyundaki ışık yağ bezlerinden sebum salgısının azalmasına da neden olur.
SÄ°VÄ°LCE Ä°ZLERÄ° VE DOLGU UYGULAMALARI?
Dolgu maddeleri eskiden beri, zaman zaman posttravmatik atrofik skarların tedavisinde kullanılmıştır. Günümüzde, skar tedavisinde dolgu maddeleri en çok akne skarları için kullanılmaktadır. Akne skarı olan hastaların çoÄŸunda morfolojik olarak deÄŸiÅŸik tipte lezyonlar bir arada bulunduÄŸundan, en iyi kozmetik sonuçların elde edilebilmesi için birden fazla tedavinin kombine olarak kullanılması gerekir. Dolgu maddeleriyle en iyi sonuçları, özellikle geniÅŸ tabanlı “rolling” veya atrofik skarlarda elde edilir. DeÄŸiÅŸik dolgu maddeleri kullanılabilmesine karşın, skarlar kalıcı lezyonlar olduÄŸundan, daha kalıcı sonuçlar elde edebilmek için yarı kalıcı veya kalıcı dolgu maddeleri tercih edilebilir. Uygun lezyonlarda uygun dolgu maddelerinin ve uygun tekniklerin kullanılmışı baÅŸarılı sonuç için en önemli faktörlerdir.
MIKRONEEDLING (DERMAL TERAPÄ°, DREMAROLLER) UYGULAMALARI,
Dermaroller. dünyada “mesoroller” ve “microncedling” isimleri ilede bilinmektedir. Silindirik bir tamburun üzerine dizilmiÅŸ son derece ince, özel olarak hazırlanmış 192 adet çelik iÄŸneden oluÅŸur. IÄŸnelerin boyları cildin sorununa göre seçilir (leke,kırışıklık,çadak tedavisi, saç dökül-mesi terapisi v.b.) Ä°ÄŸne boyutları 0.25mm,0.5mm,l mm,l,5mm,2mm ÅŸeklindedir. Dermaroller cilt üzerine uygulandığında 1cm, karede yaklaşık 250-300 kadar mikro. Kanallar kapanmadan önce deri yüzeyine uygulanan topikal kremler veya solüsyonlar mikro kanallar aracılıyla cildin içine yaklaşık 200 kat daha fazla geçiÅŸ kanallar açar. Açıları mikro kanallar cilt tarafından yaralanma olarak algılanır. Vücudun yara tamir mekanizması uyarılır ve cilt kendi kendini tamir eder. Yeni kollajen ve baÄŸ dokusu sentezi baÅŸlar ve cilt yenilenir.
