Doğum, kadın için en önemli olaylardan biridir. Doğum sonrası dönem aileye yeni bir üyenin katılması ile yeni bir düzen kurulur. Kadınlar doğum sonrası ilk yıl içinde, psikiyatrik hastalıklar (anksiyete bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, depresyon ve nadiren psikoz) açısından anlamlı risk alımdadır. Ancak depresyon bu hastalıklar açısından en baskını olduğundan doğum sonrası psikiyatrik hastalık dendiğinde ilk akla gelen doğum sonrası depresyondur. Yaşanma sıklığının yüzde 10 olduğu kabul edilir.
Belirtileri
DoÄŸum sonrası depresyonun bulgularını, doÄŸum sonrasındaki ilk günlerde sıklıkla görülen “Poslpartum Blues/Lohusalık Hüznü”nden ayırt edilmesi güç olabilir. Poslpartum Blues yeni doÄŸum yapmış annelerin yaklaşık yüzde AO’ında normal sınırda olan bir üzüntü, veya endiÅŸe hali, kolay ve sık aÄŸlama, en yakınlarına sıkıca bağımlılık tablosu ÅŸeklinde ortaya çıkar. Bu durum genellikle en fazla 10 gün sürer ve belirtiler kendiliÄŸinden yakınların sosyal desteÄŸi ve ilgisiyle kaybolur.
Lohusalık Hüznü’nün sebepleri arasında kadında doÄŸumla birlikle ani geliÅŸen hormonal deÄŸiÅŸiklikler, doÄŸum süreciyle ve bebekle ilgili endiÅŸeler ile annelik rolünün kadına getirdiÄŸi sorumlulukların farkında lığı sayılabilir. Nadir olarak 10 doÄŸum yapan kadından birinde daha ÅŸiddetli bir depresyon tablosu geliÅŸebilir. DoÄŸum sonrası depresyon genellikle daha 2′nci ve 8″nci haftalar arası baÅŸlar ve en çok bir yıl kadar sürer. Tedavi görmeyen kadınlarda 3 ay ile bir yıl arasında kendiliÄŸinden düzelebilir. Annenin bebeÄŸine karşı ilgisizliÄŸi veya hostil / nefret etme duygulan ön plandadır. Anne bebeÄŸine yeterli bakımı vermemekten ve hatta bebeÄŸine zarar vermekten korkabilir.
Nedenleri
Bazı risk etmenlerini taşıyan kadınlarda doğum sonrası depresyonun daha sık görüldüğü bilinmektedir. Bu risk etmenleri kadının ya da eşinin işsizliği, sosyal desteğin yetersiz olması, evlilik sorunları, ölüm ve ayrılık gibi beklenmedik yaşamsal olaylar, planlanmamış gebelikler, multiparite (birden fazla doğum yapma), daha önceki gebeliklerde depresyon geçirilmesi, yüksek riskli gebelik yaşamış olması, kayıpla sonlanan gebelik ve doğum deneyimleri, erken anne-bebek ayrılığı ve bebeğin bakımı ile ilgili duyulan kaygılardır. Annenin ailesinde geçirilmiş PPD öyküsü de riski arttıran bir etmendir. Bir ya da daha fazla risk etkeni taşıyan kadınların doğum sonrası depresyon için taranması önerilmekledir. Tarama için en sık kullanılan yöntem Edinburgh Postpartum Depresyon Skalası dır.
Biyolojik faktörler, gerek genetik gerekse hormonel yeni doğum yapmış olan kadının anksiyete eşiğinin düşmesine, günlük stres yaratan durumlarla daha zor baş etmesine sebep olmaktadır. Genetik etkenlerin üstünde durulmasının sebebi PPD gelişen kadınların birinci derece akrabalarında mizaç bozukluğu oranının normal popülasyona göre daha yüksek olmasıdır, Hormonel sebepler incelendiğinde, bazı veriler östrojen hormonunun rolü olduğunu düşündürse de yapılan araştırmalar bunu desteklememiştir. Kortizol düzeyinin etkisini değerlendiren araştırmalarda da anlamlı bir sonuç çıkmamıştır. Bazı araştırmacılar, doğum sonrası geçici tiroid disfonksiyonunu PPD ile ilişkilendirmişlerdir. Depresif mizacın tiroid bozukluğu ile ilgili olabileceği düşünülmektedir.
PPD ele alındığında anne sütü ile beslemenin olumlu ve olumsuz etkileri olabilmektedir. Anne sütü veren kadınlar, kendilerine ayıracak zamanlarının çok az oluÅŸu, emzirme nedeniyle uykusuz kalmaları, ilaç kullanmaları gerektiÄŸinde bebeÄŸe zararı olacak endiÅŸesi duymaları gibi nedenlerle kolaylıkla negatif duygu durumuna girebilirler. Bunun yanında anne sütünün hızla kesilmesinin, bazı hormonal deÄŸiÅŸiklikler yoluyla depresif belirtileri daha da kotüleÅŸtirdiÄŸi düşünülmektedir. DoÄŸum sonrası depresyon sık görülmesine karşın çoÄŸu kez tanı konulamamaktadır. Hu durumun baÅŸlıca nedenleri kadının negatif duygulan nedeniyle kendini yalnız hissetmesi veya kaygılarından utanması, rutin kontrol için çaÄŸrıldığı doÄŸum sonrası 6′ncı haftaya katlar doktorla görüşme olanağı bulamaması ya da hangi bölüme baÅŸvuracağını bilememesi, yeni doÄŸan bebeÄŸin verdiÄŸi heyecanla yakınmalarını dile getirememesi olabilir. Ayrıca çevrenin ilgisinin daha çok yeni doÄŸan bebek üzerinde oluÅŸu sebebiyle PPD gözden kaçabilir.
Neler yapılmalı?
Ülkemizde PPD ile ilgili yapılan çalışmalar oldukça yetersizdir. Çok merkezli ve büyük sayıda gebenin doğum sonrası takibi ile yapılacak çalışmalar ile Türk toplumuna özgü risk faktörleri daha net saptanabilir. Sağlık çalışanları, anne ve bebek için ciddi tehdit oluşturan bu hastalığa karşı daha duyarlı olmalı ve uygun müdahale zamanında yapılmalıdır.
DoÄŸum sonrasında annenin uyku düzenini saÄŸlamak konusunda anneye yardımcı birinin varlığı ile çoÄŸunlukla annedeki kaygıları ve hüzün hali kendiliÄŸinden kaybolur. Ancak bazen PPD’nin belirtilerinin ÅŸiddeti çoÄŸalabilir, bu durumda annenin emzirmeyi bırakması önerilir ve antidepresan tedavisine baÅŸlanır. Hasta yakın takibe alınır, ayrıca hastanın eÅŸiyle de görüşme yapılarak dununu hakkında bilgi verilir. Destekleyici terapi uygulanır. Tablonun ÅŸiddetli olduÄŸu bazı durumlarda psikiyatrik tedavi görmesi düşünülebilir. EÄŸer PPD erken dönemde ve yelerince tedavi edilmezse, yıllarca sürebilen tedavisi zor bir hale dönüşebilir.
