Başparmak büyüklüğündeki bir salgı bezi, bel genişliğini, menerji düzeyini ve ruh hâlini belirleyebiliyor. Ancak yaklaşık 10 milyon kadında bu kontrol birimi arızalı. Acaba sende onlardan biri misin?
Yazar Kristin Angelow, fiziksel olarak tükenmeyi” baÅŸladığını hissettiÄŸinde henüz 26 yaşındaydı. Sabahları uyanmak, onun için insan üstü bir güç gerektiriyordu. Kasvetli ve sıkıntılı ruh haliyle baÅŸa çıkmak da benzer bir mücadeleydi. “Ä°ÅŸ yerinde toplantıdayken inanılmaz derecede yorgun olduÄŸumu, her an düşüp bayılacakmışım gibi hissettiÄŸimi hatırlıyorum” diyor. Bir zamanlar enerjik biri olan Kristin, saÄŸlıklı besleniyor olmasına raÄŸmen iki hafta gibi kısa bir süre içinde iki buçuk kilo alıvermiÅŸti. Dahası, soÄŸuk havaya çıktığı anda el ve ayak tırnakları aniden belli belirsiz ÅŸekilde mavileÅŸiyordu. Belirtilerin ardından aile hekimi ile görüşmeye gitti ve birçok test yaptırdı. Sonuçta anlaşıldı ki, yaÅŸadığı problemlerin kaynağı boÄŸazındaki tiroit beziydi.
TÄ°ROÄ°T NASIL BÄ°R ÅžEY?
Gırtlak ve köprücük kemiÄŸi arasında konumlanmış, soluk borusuna dolanmış ÅŸekilde duran tiroit, bedenindeki enerji kaynaklarının kontrolüne yardımcı olur. New York’taki Northern Westchester Hastanesinden Endokrinolog Jeffrey Powell, kelebek bilimindeki bu salgı bezinin, metabolizmayı ve vücut ısısını düzenleyen tiroit hormonu salgıladığını belirtiyor. Ayrıca bedenindeki neredeyse bütün sistemlerle birlikte çalışarak, beynini daima etkin ve bağırsaklarını hareket hâlinde tutar. Regl döngünün düzenli olmasını, deri, tırnak ve saçlarının saÄŸlıklı kalmasını saÄŸlar. Tiroit bezini bir anlamda araçlardaki gaz ve fren pedallarının birleÅŸimi ÅŸeklinde düşünebilirsin. Yani vücudunun yaktığı yakıtı arttırıp azaltabilir.
Åžu da var ki, aracın bir bölümü arızalandığında bütün sistem durabilir. Ve Amerika’daki 25 milyon tiroit hastasının büyük bir çoÄŸunluÄŸu kadın. Yapılan tahminlere göre, kadınlarda erkeklere nazaran 12 kat daha fazla tiroit bozukluÄŸuna rastlanıyor. Cleveand’daki University Hospitals Case Medical Center’ın Endokrinoloji Bölümü yöneticilerinden Doktor Armand Krikorian, “Büyük ihtimalle bunun nedeni, lupus ve eklem romatizması gibi otoimmün (bağışıklık sisteminden kaynaklanan) hastalıkları geliÅŸtirmeye kadınların daha yatkın olması. Böyle rahatsızlıklar tiroidi bozabiliyor” diyor. ÇoÄŸunlukla genetik sebeplerden kaynaklanan tiroit düzensizlikleri, sıklıkla hamilelik sonrasında, kalıcı veya geçici olarak ya tiroit hormonunun az salgılanması (hipotiroidizm) ya da bezin fazla çalışması (hipotiroidizm) ÅŸeklinde ortaya çıkar. Ayrıca son yapılan araÅŸtırmalar, yapışmaz piÅŸirime kaplarının, halı ve koltukların su geçirmez kaplamalarının üretiminde kullanılan bir kimyasalın tiroit rahatsızlıkları riskini arttırdığını gösteriyor.
PROBLEMÄ°N BELÄ°RTÄ°LERÄ°
Hipo ve hipertÄ°roidizmin birbiriyle zıt semptomları vardır. Kristin’in de başına gelen ilk türe daha fazla rastlanır. Pek çok vakada, hipotiroidizmin belirtileri hastalığın ilk baÅŸlarında anlaşılmayabilir ama zaman geçtikçe ÅŸiddeti artar. Hiç beklenmedik ÅŸekilde aniden kilo alınabilir. Fakat bu baÅŸka birçok ÅŸeyin etkisiyle de olabileceÄŸinden, hemen tiroide baÄŸlamak doÄŸru olmaz. Bazı uzmanlar cilt kuruluÄŸu, saç dökülmesi, unutkanlık, yorgunluk, üşüme, kabızlık ve düzensiz regl döngüsü gibi ÅŸikâyetlere de dikkat eder. Ayrıca, bir zamanlar hiçbir sorun yaÅŸamadan egzersiz yaparken artık yorulmaya baÅŸlamışsan, bu da hipotiroidizm iÅŸareti sayılabilir. Harvard Tıp Fakültesi’nden Doçent Doktor Jeffrey R. Garber, Tiroit hormonu, kas hücreleri de dâhil olmak üzere tüm hücrelere ne kadar enerji gittiÄŸini düzenler” diyor.
Hipeniroidizme baktığımızda onun biraz daha farklı olduÄŸunu görürüz. Öncelikle anlaşılması daha kolay olan bu rahatsızlık esnasında, tiroit bezi gereÄŸinden fazla hormon salgılamaya baÅŸlar. “Zehirli guatr” olarak da bilinen Graves hastalığı, en sık rastlanan türüdür. Ani kilo kaybı, hızlı kalp ritmi, uykusuzluk veya ishal gibi belirtilerle bedeni ÅŸoka uÄŸratır. KiÅŸi kendini sürekli gergin hisseder, iç ısısı yüksek olur ve titremeler yaÅŸayabilir. Hipotiroidizm gibi bunda da zaman ilerledikçe belirtiler güçlenir ve kütüleÅŸir. Ancak her iki bozukluk da ilaçla tedavi edilebilir.
BOÄžAZINI KONTROL ET
Aynaya her baktığında, sağlığına dair bir şey sana yansır. Büyümüş bir tiroit, bu salgı bezinin çok fazla ya da çok az hormon ürettiği anlamına gelebilir. Önemli olan, neleri takip etmen gerektiğini bilmen. İki ayda bir, aşağıda belirtilen şekilde kendini kontrol etmelisin.
1 Eline bir ayna al. Boğarının alt kısmına, köprücük kemiğinin bittiği yere bak
2 Ağzına bir yudum su al.
3 Katanı geriye doğru eğ ve aynada kendim tak pet
4 Yutarken tiroit bölgeni izle; garip bir şişkinlik ya da çıkıntı gözüne çarpıyor mu? (Not: Daha yukarıda olan Adem elmasını tiroit ile karıştırma.)
5 Eğer şüpheli bir şey görürsen doktora git.
KENDÄ°NÄ° KORU
Enerji merkezini korumanın en iyi yolu problemin önceden farkına varmak. EÄŸer herhangi bir ÅŸeyden kuÅŸkulanmaya baÅŸlarsan hemen doktorunla görüş. Basit bir kan testi ile TSH (troit uyarıcı hormon) deÄŸerlerine baktırabilirsin. Bilmen gereken ÅŸey, testin kendisinin güvenli olduÄŸu ama kimin test yaptırması gerektiÄŸiyle ilgili etrafta farklı fikirlerin dolaÅŸtığı.,. Tiroit hastalıklarındaki artış ile ilgili farkındalık geliÅŸtikçe, herhangi bir belirti gözlemlemese bile (yani ne olur ne olmaz düşüncesi ile) birçok genç kadın doktora gidip TSH testi yaptırmak istediÄŸini söylüyor. Bazı doktorlar bunu gereksiz görse de, gelen talepler üzerine bir kısmı tüm kadın hastalarını kontrolden geçiriyor. Garber, “Düzenli test yaptırmakla ilgili sorun, hipotiroidizm sınırında olup hiçbir belirti göstermeyen kadınların doktor tarafından hemen ilaca baÅŸlatılması ve sonuçta problemin hipertiroidizme dönüşmesidir” diyor. DiÄŸer yandan tedavi edilmemiÅŸ tiroit, kısırlık, kronik depresyon, kalp hastalıkları
ve yüksek kolesterole neden olabiliyor. Kısacası, eğer bahsedilen belirtilerden herhangi biri sende varsa ve doktorun test yapmak istemediyse, ikinci bir görüş almalı ya da bir endokrinolog ile görüşmelisin.
New York’taki Montefiorc Medical Specialists’ten Endokrinolog Eric Epstein, hipotiroidizm teÅŸhisi konulduÄŸu takdirde günlük belli bir doz “levolhyroxine”olarak bilinen sentetik tiroit hormonu kullanman gerekeceÄŸini ve doÄŸru dozu tanımlayabilmek için doktorunun ilk altı ay boyunca, altı haftada bir testlere girmeni isteyeceÄŸini belirtiyor. Hipertiroidizmin tedavisinde, fazla çalışan bezi yavaÅŸlatmak için günlük bir ilaç verilebilir. ÇoÄŸu vakada tiroit ilaçları oldukça etkili olmasına raÄŸmen, tabii ki en iyisi konuyu en baÅŸta çözümlemektir. Genetik ve bağışıklık sistemi kaynaklı risk faktörlerine karşı bir ÅŸey yapman pek mümkün deÄŸil ama yeteri kadar iyot alarak boÄŸazını koruyabilirsin.
Ä°yot, tiroit hormonu üretilmesiyle yakından ilgilidir. Bu element en basit ÅŸekilde tuza ve bazı ekmeklere ilave edilin Garber, glütensiz ve düşük sodyumlu diyet yapan birçok kadının, sonunda iyot eksikliÄŸi ile karşılaÅŸabildiÄŸini belirtiyor. Önerisi, içeriÄŸinde 150 mikrogram iyot bulunan bir multivitamin kullanmak. (Bu miktar hamileler için günde 220 mikrogram, emzirenler içinse 290 mikrogram ÅŸeklinde olmalı.) Önemli konulardan biri de sigaranın acilen bırakılması gerektiÄŸi… Sigaradaki kimyasallar, hipertiroidizmin bir türü olan Gravcs riskini arttırıyor.
EÄŸer tiroidinde bozukluk tespit edilirse, yaÅŸamını kısa sürede eski hâline getirmenin mümkün olduÄŸunu bilmelisin. Kristin ÅŸu an 37 yaşında ve her gün aldığı ilaç sayesinde 10 yıldan uzun süredir herhangi bir belirti yaÅŸamadı. “Artık bitkin ÅŸekilde dolaÅŸmıyorum, kilom da kontrol altında ve iki kez hamile kalabildim. Hayatım gayet güzel” diyor.
